Wszystkie artykułyFaktoring

Faktoring dla firm budowlanych. Zakaz cesji, kaucje i odbiory

Faktoring w budowlance finansuje odebrane prace i ocenia głównie zamawiającego. O tym, ile realnie dostaniesz, decydują jednak zapisy umowy: zakaz cesji, kaucja gwarancyjna i kary umowne.

Robotnicy na rusztowaniu budowy. Faktoring dla firm budowlanych

W budownictwie pieniądze płyną w złej kolejności. Materiały, sprzęt i wypłaty dla ekipy płacisz od pierwszego dnia na budowie. Fakturę wystawiasz dopiero po odbiorze etapu, a generalny wykonawca albo inwestor płaci ją po 30, 60, czasem 90 dniach. Do tego z każdej faktury potrafi zatrzymać kaucję gwarancyjną, która wraca po latach.

Faktoring jest w tej branży jednym z najczęstszych sposobów na zamknięcie tej luki, ale działa inaczej niż w handlu czy usługach. O tym, czy w ogóle dostaniesz finansowanie i ile realnie z niego wyciągniesz, decydują trzy rzeczy, o które w innych branżach nikt nie pyta: zapisy o cesji w umowie z zamawiającym, sposób odbioru prac i to, co zamawiający może potrącić z faktury.

Poniżej rozkładam to na części: jak przebiega faktoring w firmie budowlanej, kogo faktor ocenia, co zrobić z zakazem cesji i kaucją gwarancyjną, czym faktoring różni się od kredytu pod kontrakt i kiedy po prostu nie zadziała.

Jak działa faktoring w firmie budowlanej

Mechanika jest ta sama co wszędzie: sprzedajesz faktorowi wierzytelność z faktury, dostajesz od razu jej część, a resztę po tym, jak zamawiający zapłaci. Różnica polega na tym, że w budownictwie faktura jest ostatnim ogniwem dłuższego łańcucha dokumentów i faktor sprawdza cały łańcuch.

  1. Odbiór etapu Zamawiający podpisuje protokół odbioru częściowego albo końcowego. Bez niego faktura jest dla faktora sporna, bo nie wiadomo, czy praca została przyjęta.
  2. Faktura Wystawiasz fakturę zgodną z protokołem i umową: ta sama kwota, ten sam zakres, kaucja gwarancyjna rozpisana tak, jak przewiduje kontrakt.
  3. Zgłoszenie do faktora Przekazujesz fakturę razem z protokołem odbioru. Przy pierwszym zgłoszeniu faktor weryfikuje też umowę z zamawiającym, przede wszystkim zapisy o cesji, kaucji i karach umownych.
  4. Zaliczka Faktor wypłaca część kwoty, którą zamawiający ma zapłacić w terminie. Nie liczy jej od pełnej wartości faktury, jeśli część jest zatrzymana jako kaucja.
  5. Zapłata i rozliczenie Zamawiający płaci faktorowi. Faktor potrąca swoje wynagrodzenie i oddaje Ci resztę. Kaucja wraca później, poza tym rozliczeniem.

W praktyce najwięcej czasu zajmuje pierwsza faktura, bo faktor analizuje kontrakt i zamawiającego. Kolejne faktury z tej samej umowy idą już szybko, zwykle w rytmie odbiorów częściowych.

Kogo ocenia faktor: Ciebie czy generalnego wykonawcę

To jest największa przewaga faktoringu nad kredytem w tej branży. Faktor kupuje wierzytelność, więc jego ryzykiem jest przede wszystkim to, czy zapłaci dłużnik. Jeśli jesteś podwykonawcą, dłużnikiem jest generalny wykonawca. Jeśli jesteś generalnym wykonawcą, dłużnikiem jest inwestor: deweloper, firma prywatna albo podmiot publiczny.

Dlatego faktoring dostaje często firma budowlana, której bank odmówił kredytu: krótki staż, strata w ostatnim roku, słabszy BIK. Faktor sprawdzi Twoją firmę, ale decyzję opiera głównie na kondycji i historii płatniczej zamawiającego. Mocny generalny wykonawca na fakturze potrafi otworzyć finansowanie, którego na samą swoją firmę byś nie dostał.

Ma to też drugą stronę. W budowlance często jeden zamawiający odpowiada za większość obrotu, a faktor przyznaje osobny sublimit na każdego dłużnika. Jeśli generalny wykonawca ma już wysokie zaangażowanie u faktorów albo opinię płatnika, który przeciąga terminy, sublimit będzie niski niezależnie od tego, jak dobrze radzi sobie Twoja firma. Szerzej o tym, jak liczy się limit i sublimity, piszę w tekście Limit faktoringowy. Ile realnie dostaniesz.

Zakaz cesji w umowie z generalnym wykonawcą

W umowach podwykonawczych i w kontraktach z dużymi inwestorami bardzo często jest zapis, że wykonawca nie może przenieść wierzytelności na osobę trzecią bez zgody zamawiającego. To pierwsze, czego szuka faktor, i najczęstszy powód, dla którego faktoring w budowlance stoi w miejscu.

Art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego

Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.

Zastrzeżenie umowne z tego przepisu to właśnie zakaz cesji. Jeśli jest w Twojej umowie, faktor bez zgody zamawiającego wierzytelności nie kupi, bo przelew byłby wobec zamawiającego bezskuteczny. Masz wtedy kilka dróg:

  • Zgoda zamawiającego. Najprostsza i częściej udzielana, niż się wydaje. Generalni wykonawcy znają faktoring, bo korzysta z niego duża część ich podwykonawców. Pismo z prośbą o zgodę na cesję wierzytelności z konkretnej umowy na rzecz wskazanego faktora zwykle wystarczy.
  • Negocjacja przy podpisaniu umowy. Najlepszy moment, żeby wpisać zgodę na cesję na rzecz instytucji finansowej, jest przed podpisem, a nie w środku kontraktu, kiedy brakuje już gotówki.
  • Program finansowania dostawców u zamawiającego. Część dużych generalnych wykonawców ma własne programy przyspieszonych płatności, w których to oni zgłaszają faktury podwykonawców do finansowania. Działa to jak faktoring odwrotny i zakaz cesji przestaje być problemem.
  • Finansowanie, które nie opiera się na tej wierzytelności. Kredyt obrotowy albo kredyt pod kontrakt, o których niżej.
Faktoring cichy nie omija zakazu cesji

Wariant cichy, w którym zamawiający nie dostaje zawiadomienia, bywa przedstawiany jako sposób na zakaz cesji. To błąd. Zakaz obowiązuje niezależnie od tego, czy zamawiający się dowie, a zatajenie go przed faktorem łamie zwykle także umowę faktoringu. Różnice między obiema formami opisuję w tekście Faktoring cichy a jawny.

Kaucja gwarancyjna a faktoring

Kaucja gwarancyjna to część wynagrodzenia, którą zamawiający zatrzymuje jako zabezpieczenie należytego wykonania prac i usunięcia wad. Najczęściej potrąca ją procentowo z każdej faktury, a zwraca w częściach: po odbiorze końcowym i po upływie rękojmi albo gwarancji. Dla firmy budowlanej to pieniądze zamrożone na lata.

Dla faktora kaucja nie jest należnością do sfinansowania, bo nie jest płatna w terminie faktury. Jej zwrot zależy od zdarzeń, które nastąpią za rok, dwa albo pięć, i od tego, czy w tym czasie nie pojawią się wady. Faktor finansuje więc kwotę, którą zamawiający ma zapłacić w terminie, a kaucję zostawia poza rozliczeniem.

PrzykładKwotaCo z nią robi faktor
Faktura za odebrany etap200 000 złPunkt wyjścia
Kaucja zatrzymana przez zamawiającego (5%)10 000 złPoza finansowaniem, wraca do Ciebie po okresie z umowy
Do zapłaty w terminie190 000 złPodstawa, od której liczona jest zaliczka

Liczby są przykładowe, ale zasada nie. Planując płynność na kontrakcie, licz zaliczkę od kwoty po potrąceniu kaucji, a nie od wartości faktury. To częsty powód rozczarowania przy pierwszym rozliczeniu.

Jeśli kaucje z kilku kontraktów zamrażają Ci istotną część obrotu, sam faktoring tego nie rozwiąże. Rozwiązaniem bywa zamiana kaucji pieniężnej na gwarancję ubezpieczeniową albo bankową: gwarancję należytego wykonania i usunięcia wad. Wiele umów na to pozwala, czasem po negocjacji. Zamawiający zwraca wtedy zatrzymaną gotówkę, a Ty płacisz za gwarancję. To osobny produkt z osobną oceną firmy i warto go sprawdzić równolegle z faktoringiem.

Mechanizm podzielonej płatności

Większość usług budowlanych jest objęta obowiązkowym mechanizmem podzielonej płatności przy fakturach powyżej 15 000 zł brutto, więc część faktury odpowiadająca VAT trafia na rachunek VAT. Przy faktoringu zapytaj, jak faktor rozlicza tę część i kiedy do Ciebie wraca. Od odpowiedzi zależy, ile gotówki realnie dostaniesz w dniu wypłaty.

Odbiory, kary umowne i potrącenia

Faktor finansuje należności bezsporne. W budownictwie spór jest wpisany w codzienność: odbiór z uwagami, zakres robót dodatkowych, opóźnienie, za które zamawiający nalicza karę umowną. Każda z tych rzeczy może obniżyć kwotę, którą zamawiający ostatecznie zapłaci.

Kodeks cywilny chroni tu dłużnika. Zgodnie z art. 513 zamawiający może podnieść wobec faktora zarzuty, które miał wobec Ciebie, kiedy dowiedział się o cesji, w tym potrącić swoje roszczenia, na przykład naliczone kary umowne. Dlatego faktor patrzy na zapisy o karach w Twojej umowie i na to, jak przebiegały dotychczasowe odbiory.

Praktyczne wnioski są trzy:

  • Odbiory częściowe zamiast jednego końcowego. Częstsze, mniejsze faktury to częstsze zaliczki i mniejsze ryzyko sporu o jedną dużą kwotę.
  • Protokół bez otwartych uwag. Faktura do protokołu z listą usterek jest dla faktora sporna. Lepiej najpierw zamknąć uwagi i dopiero potem fakturować.
  • Faktoring z regresem jako standard. Przy ryzyku potrąceń faktorzy w budowlance najczęściej oferują faktoring niepełny: jeśli zamawiający nie zapłaci, ryzyko wraca do Ciebie. Wariant bez regresu jest możliwy, ale rzadszy i droższy. Co dokładnie oznaczają te zapisy, opisuję w tekście Jak wygląda umowa faktoringu.

Podwykonawca a inwestor: co daje art. 647¹ Kodeksu cywilnego

Podwykonawca ma w polskim prawie dodatkową ochronę, z której korzysta zaskakująco rzadko. Inwestor odpowiada solidarnie z generalnym wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy, jeśli przed przystąpieniem do robót zgłoszono mu ich szczegółowy przedmiot, a inwestor w ciągu 30 dni nie złożył sprzeciwu. Odpowiedzialność obejmuje wynagrodzenie za zgłoszone roboty.

Art. 647¹ Kodeksu cywilnego, w skrócie

Inwestor odpowiada solidarnie z wykonawcą (generalnym wykonawcą) za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy z tytułu robót, których szczegółowy przedmiot został zgłoszony inwestorowi przed przystąpieniem do ich wykonywania, chyba że inwestor złożył sprzeciw. Zgłoszenie i sprzeciw wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności, a postanowienia umowne sprzeczne z tym przepisem są nieważne.

Dla faktoringu to ważne z prostego powodu: za zapłatą Twojej faktury stoją wtedy dwa podmioty, a nie jeden. Zgłoszenie do inwestora warto robić rutynowo przy każdym kontrakcie podwykonawczym, nie tylko z myślą o finansowaniu, bo to także zabezpieczenie na wypadek kłopotów generalnego wykonawcy.

Faktoring czy kredyt pod kontrakt

Te dwa narzędzia często się myli, a działają w różnych momentach kontraktu. Faktoring finansuje to, co już zrobiłeś i zafakturowałeś. Kredyt albo pożyczka pod kontrakt finansuje start: materiały, ludzi i podwykonawców, zanim pojawi się pierwsza faktura.

AspektFaktoringKredyt pod kontrakt
Kiedy dostajesz pieniądzePo odbiorze i wystawieniu fakturyPrzed rozpoczęciem prac albo w trakcie
Kogo ocenia instytucjaGłównie zamawiającego, czyli dłużnika z fakturyTwoją firmę i sam kontrakt
Co jest potrzebneFaktury, protokoły odbioru, zgoda na cesję, jeśli umowa jej wymagaPodpisana umowa, harmonogram, kosztorys, dokumenty finansowe firmy
Kaucja gwarancyjnaPoza finansowaniemDo uwzględnienia w budżecie kontraktu
Dla kogo przede wszystkimFirmy ze słabszym wynikiem i mocnym zamawiającymFirmy z historią realizacji i zdolnością kredytową

Przy większych kontraktach najlepiej sprawdza się połączenie: kredyt albo pożyczka na rozruch i faktoring faktur z kolejnych etapów, z którego spłacasz finansowanie startowe. Formy finansowania dla budowlanki, od kredytu pod kontrakt po leasing maszyn, zestawiamy na stronie finansowanie dla firm budowlanych. Ogólne porównanie obu dróg znajdziesz w tekście Faktoring czy kredyt obrotowy.

Masz kontrakt i lukę w płatnościach

Napisz, kto jest Twoim zamawiającym, jakie masz terminy płatności i czy umowa wymaga zgody na cesję. Powiem, czy faktoring ma tu sens, czy lepiej zacząć od finansowania pod kontrakt.

Kiedy faktoring w budowlance nie zadziała

Lepiej wiedzieć to przed złożeniem wniosku niż po tygodniu analizy:

  • Zamawiający nie zgadza się na cesję, a nie ma programu finansowania dostawców. Wtedy zostaje finansowanie niezależne od tej faktury.
  • Faktura nie ma podpisanego protokołu albo protokół ma otwarte uwagi. Faktor potraktuje ją jako sporną.
  • Zamawiający ma opinię płatnika, który nie płaci w terminie, albo jest już w zatorach. Faktor nie przyzna sublimitu na takiego dłużnika, niezależnie od Twojej kondycji.
  • Faktura dotyczy prac, które nie zostały jeszcze wykonane, na przykład zaliczkowa. Faktoring finansuje należności za odebrane roboty.
  • Jedna duża faktura raz na kilka miesięcy. Da się ją sfinansować, ale przy opłatach stałych i minimalnych koszt potrafi być nieproporcjonalny. Policz go według zasad z tekstu Koszt faktoringu. Z czego się składa.

Jeśli zamawiający zwyczajnie przetrzymuje płatności ponad termin, faktoring nie jest pierwszym krokiem. Najpierw warto użyć narzędzi z ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, które opisuję w tekście Zator płatniczy. Co zrobić.

Co przygotować przed rozmową z faktorem

  1. Umowa z zamawiającym Całość, z aneksami. Faktor czyta zapisy o cesji, kaucji, karach umownych, terminach płatności i odbiorach.
  2. Protokoły i faktury Faktury, które chcesz sfinansować, z protokołami odbioru, oraz kilka wcześniejszych z informacją, kiedy zamawiający je zapłacił.
  3. Harmonogram kontraktu Kiedy planujesz kolejne odbiory i na jakie kwoty. Na tej podstawie dobiera się limit, który nie skończy się w połowie budowy.
  4. Zgłoszenie do inwestora Jeśli jesteś podwykonawcą i zgłosiłeś roboty inwestorowi zgodnie z art. 647¹, dołącz kopię. To argument przy ocenie ryzyka.
  5. Dokumenty firmy Dane rejestrowe, aktualne zaświadczenia z ZUS i urzędu skarbowego albo informacja o zaległościach i ich układzie.

Najczęstsze pytania

Czy podwykonawca budowlany może skorzystać z faktoringu?

Tak, i to jedna z najczęstszych sytuacji w tej branży. Dłużnikiem z faktury jest wtedy generalny wykonawca, więc faktor ocenia przede wszystkim jego. Przed złożeniem wniosku sprawdź w umowie, czy przelew wierzytelności wymaga zgody generalnego wykonawcy i jak potrącana jest kaucja gwarancyjna.

Czy faktor sfinansuje kaucję gwarancyjną?

Zwykle nie. Kaucja nie jest płatna w terminie faktury, a jej zwrot zależy od odbioru końcowego i braku wad w okresie rękojmi albo gwarancji. Faktor finansuje kwotę do zapłaty w terminie. Żeby odzyskać gotówkę zamrożoną w kaucjach, sprawdź, czy umowa pozwala zamienić kaucję na gwarancję ubezpieczeniową lub bankową.

Czy da się sfinansować fakturę przed podpisaniem protokołu odbioru?

W klasycznym faktoringu nie, bo bez protokołu należność jest dla faktora niepotwierdzona. Jeśli pieniądze są potrzebne wcześniej, na materiały i start prac, właściwym narzędziem jest kredyt albo pożyczka pod kontrakt, a faktoring wchodzi przy kolejnych odebranych etapach.

Czy faktoring działa przy zamówieniach publicznych?

Tak. Podmiot publiczny jest dla faktora zwykle wiarygodnym płatnikiem. Umowy w sprawie zamówienia publicznego często wymagają jednak zgody zamawiającego na cesję wierzytelności, więc o zgodę trzeba wystąpić przed zgłoszeniem pierwszej faktury. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy, podobnie jak kaucja, nie jest przedmiotem faktoringu.

Czy firma budowlana z zaległościami w ZUS dostanie faktoring?

Jest to możliwe, bo faktor ocenia głównie zamawiającego, ale zaległości mają znaczenie. Faktor sprawdza, czy ZUS albo urząd skarbowy nie zajął wierzytelności z faktur, bo zajęcie wyprzedza cesję. Pomaga układ ratalny i plan spłaty. Przykład takiej sytuacji opisuje historia firmy budowlanej z zaległościami w ZUS, a więcej o samym temacie na stronie finansowanie z zaległościami w ZUS.

Ile kosztuje faktoring dla firmy budowlanej?

Na koszt składa się prowizja od faktury, odsetki za okres od wypłaty zaliczki do zapłaty przez zamawiającego i ewentualne opłaty stałe. W budowlance cenę podnoszą długie terminy płatności i ryzyko potrąceń, a obniża mocny zamawiający i regularne odbiory częściowe. Porównując oferty, licz koszt całego kontraktu, a nie jednej faktury.

Najważniejsze

Faktoring w budownictwie finansuje odebrane i zafakturowane prace, a ocenia głównie zamawiającego, dlatego bywa dostępny tam, gdzie bank odmawia kredytu. Przed wnioskiem sprawdź w umowie trzy rzeczy: zakaz cesji, kaucję gwarancyjną i kary umowne. Zaliczkę licz od kwoty po potrąceniu kaucji, a na start kontraktu, przed pierwszą fakturą, szukaj finansowania pod kontrakt.

Przeczytaj też

To materiał informacyjny, nie oferta

Warunki finansowania zależą od sytuacji firmy, zamawiającego, zapisów kontraktu i polityki konkretnej instytucji. Opisane mechanizmy pokazują, jak działa produkt, a nie ile zapłacisz. W sprawach prawnych dotyczących Twojej umowy skonsultuj się z prawnikiem. Nie stanowi to oferty w rozumieniu art. 66 §1 Kodeksu cywilnego.

Źródła

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93), art. 509, 513, 647¹.

  • Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U. 2013 poz. 403).

  • Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, załącznik nr 15 (mechanizm podzielonej płatności).

  • Ustawa z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych, art. 449–453 (zabezpieczenie należytego wykonania umowy).

Wojciech Ludew
Specjalista MŚP, 10+ lat doświadczenia

Specjalizuję się w finansowaniu firm, które usłyszały „nie" w pierwszym banku, także przy wpisach w BIK i krótkiej historii działalności.

Umów rozmowę →+48 690 536 700
Następny krok

Sprawdźmy, co możemy zrobić dla Twojej firmy.

Bez prezentacji, bez papierów. Opowiadasz o sytuacji, a my wracamy z konkretną rekomendacją w tym samym dniu.

● Bez zobowiązań● Konkretna informacja● pn–pt 10–17
Z czym najczęściej pomagamy
6 ścieżek · 18+ instytucji partnerskich
  • 01
    Kredyt obrotowy
    Bieżąca działalność, zatowarowanie, opłacenie faktur i zachowanie płynności. Także dla firm bez pełnej zdolności kredytowej.
  • 02
    Kredyt na dowolny cel
    Środki bez wskazywania przeznaczenia, do swobodnego wykorzystania w firmie. Szybka ścieżka, minimum formalności.
  • 03
    Kredyt inwestycyjny
    Zakup sprzętu, maszyn, nieruchomości lub uruchomienie nowego oddziału. Dłuższy okres spłaty dopasowany do inwestycji.
  • 04
    Finansowanie na ZUS i US
    Zaległości w ZUS lub Urzędzie nie muszą blokować firmy. Pracujemy z partnerami, którzy podchodzą do tego sytuacyjnie.
  • 05
    Leasing operacyjny, finansowy, zwrotny
    Pojazdy, maszyny, urządzenia. Także leasing zwrotny, czyli zamiana posiadanego sprzętu na gotówkę bez utraty użytkowania.
  • 06
    Kredyty hipoteczne dla firm
    Finansowanie zakupu nieruchomości komercyjnej, magazynu, lokalu. Także pod zabezpieczenie istniejącej nieruchomości.
Pełną listę i konkretną rekomendację dobieram na pierwszej rozmowie.